Wzmacniamy poczucie własnej wartości dziecka

„ Poczucie własnej wartości jest najbardziej kruchą cechą ludzkiej natury i gdy raz zostanie rozbite jego rekonstrukcja jest jedną z najtrudniejszych rzeczy w świcie ”. J. Dobson

Poczucie własnej wartości zależy od tego, jaką przyjmiemy postawę wobec samego siebie. Wyraża się ona w samoocenie, a więc poprzez wartościowanie różnych aspektów obrazów siebie (wyglądu zewnętrznego, zdolności i umiejętności, cech charakteru itp.). Ocenianie dokonuje się przez porównanie: siebie, własnych możliwości z ideałem samego siebie i z osiągnięciami innych ludzi oraz własnych sądów o sobie z sądami i opiniami wyrażanymi na nasz temat przez innych.
Samoocena może być adekwatna, zaniżona lub zawyżona – pozytywna lub negatywna. Od niej zależy, czy pewne działania uznamy za osiągalne, czy za przekraczające nasze możliwości; czy będziemy stawiać i realizować ambitne cele, czy wycofywać się z życia.

W płaszczyźnie emocjonalnej postawa wobec siebie może wyrażać się w samoakceptacji lub samoodtrąceniu. Można akceptować siebie, a więc dostrzegać własną niepowtarzalność, lubić siebie – mimo słabości i wad. Można też podkreślać własne niedostatki, pomniejszać
To, jak myślimy o sobie i co do siebie czujemy, wpływa na sposób, w jaki traktujemy własną osobę i innych ludzi. Samoakceptacja wyzwala zaufanie i wiarę we własne siły, skłania nas do wykorzystywania możliwości i korygowania zachowania pod wpływem krytyki. Samoodtrącenie pojawia się wówczas, gdy jednostka nie docenia tego, co już osiągnęła, gdy nie akceptuje siebie taką, jaka jest, a równocześnie nie widzi możliwości zmiany siebie na lepsze. To brak poczucia własnej wartości i niewiara w życiowy sukces popycha często młodego człowieka do samobójstw czy innych form autodestrukcji osiągnięcia, nie lubić siebie - mimo zalet.

„Dobrze, że jestem na świecie. Mam tu swoje miejsce i jestem potrzebny. Mam własną drogę do przejścia, własną lekcję do nauczenia i własne zadanie do wykonania. Nie jestem ani lepszy, ani gorszy od innych i nie ma nikogo na świecie takiego samego jak ja. Jestem niepowtarzalny. W tej chwili może niewiele wiem i umiem, ale cały czas się uczę i rozwijam. Robię to we własnym tempie i najlepiej jak potrafię.”

Funkcjonuje w społeczeństwie takie powiedzenie , że wygląd to złota moneta , zaś inteligencja to srebrna moneta ludzkiej wartości. Jednak żeby posiadać poczucie własnej wartości nie trzeba być ani pięknym ani inteligentnym.

„Dziecko jest jak walizka to z niej wyjmiesz co do niej włożysz”

Rady dla rodziców

By nasze dziecko miało wysokie poczucie własnej wartości, warto pamiętać również o roli dobrego przykładu. Czyli najlepiej budują w dzieciach poczucie, że są wartościowe, te osoby, które same mają pozytywny stosunek do siebie, które potrafią zachować równowagę między potrzebami dziecka a swoimi. Dziecko od chwili narodzin powinno czuć, że jest ważne, kochane, chciane i akceptowane. Musi być wartością dla swoich najbliższych.

Zadaniem rodzica powinno być udzielanie pomocy dzieciom w ich pracy nad poznawaniem siebie oraz kształtowaniem właściwego stosunku do siebie. Rodzice pomagają dzieciom w kształtowaniu obrazu siebie min. poprzez okazywanie im zainteresowania, akceptację, powierzanie rozmaitych zadań , stawianie wymagań, stwarzanie sytuacji dzięki którym można uzyskać niezbędne informacje o własnej osobie. Dobry rodzic nie traci czasu na roztrząsanie niepowodzeń, ale pomaga w pokonywaniu trudności.

Aby zbudować w dziecku wiarę we własną wartość trzeba pokonać cztery powszechne bariery:

1. Jak najszybciej trzeba zwrócić uwagę na to, co się mówi w obecności dzieci. Nie można opisywać wad dziecka gdy ono to słyszy. W ten sposób rodzic nieświadomie rozbija poczucie własnej wartości dziecka. Często także dziecko odzwierciedla wszystkie negatywy , które mówią o nich rodzice.
2. Rodzice często mają własne problemy i troski , nie mają chwili wolnego czasu. Wiele rodzin żyje w pośpiechu i pędzie codziennego dnia. Dziecko tęskni za tatą , którego cały dzień nie ma w domu , za mamą zajętą pracą zawodową , porządkami w domu. Warto mieć czas na wspólną zabawę, spacer , grę w piłkę , rozmowę , przytulenie itp. Nie możemy pozwolić, by ktoś inny karcił , nauczał i wychowywał nasze dziecko , które codziennie rano musi żegnać się ze swoją mamą i tatą na cały dzień.
3. Bycie rodzicem często wywołuje poczucie winy. Przyczyną jest tu konflikt interesów pomiędzy potrzebami dziecka, a obowiązkami dorosłych. Jako rodzice zadajemy sobie liczne pytania dotyczące jakości naszego działania : Czy byłem sprawiedliwy w karceniu? ; Czy nie przesadziłem z gniewem?; Czy ten wypadek to nie moja wina? ; Czy jako rodzic popełniam te same błędy co moi rodzice ?itp. Poczucie winy może niszczyć zdrową więź rodziców z dzieckiem , pozbawić radości płynącej z rodzicielstwa. Poczucie winy także źle wpływa na sposób w jaki rodzic podchodzi do dziecka np. zbytnia pobłażliwość , kupowanie wszystkiego czego domaga się dziecko. Tak więc rodzice doznający poczucia winy powinni razem usiąść i porozmawiać o naszych rodzicielskich słabościach. Nikt z nas nie jest doskonałym rodzicem , wszyscy uczą się na błędach.
4. Rywalizacja o miłość - jest to zupełnie naturalne zjawisko, gdy w grę wchodzi młodsze rodzeństwo. Rodzice powinni rozmawiać z dzieckiem nawet wtedy , gdy głośno wyraża ono niezadowolenie z powodu siostry lub brata. Należy zwracać szczególną uwagę na jego uczucia , a szczególnie na poczucie bezpieczeństwa. Gdy wydaje się nam , że pierwsze dziecko czuje się „ odstawione ” proponuję pomóc wyrazić mu swoje uczucia i mówić o nich , nie pozwolić aby aspołeczne zachowanie odniosło powodzenie , zaspokoić jego potrzeby podkreślając jego status jako starszego.

Rady dla nauczycieli

Nauczyciel w swoich codziennych kontaktach z uczniami ma dużo możliwości, aby ich dowartościować. Okazane zainteresowanie, pochwała, powierzenie odpowiedzialnego zadania, stawianie realnych wymagań – to proste środki budowania zaufania uczniów do samych siebie. Jeśli wychowawca dodatkowo zadba o to, aby jego klasa stanowiła grupę życzliwie współpracujących ze sobą osób, gdzie indywidualne zdolności poszczególnych uczniów są znane, szanowane i wykorzystywane dla dobra ogółu – stwarza klimat, w którym samoakceptacja i poczucie własnej wartości tworzą się, rozwijają i umacniają.

Szkoła nie wpływa najlepiej na kruche ego małego dziecka. Często proces nauczania jest tak zaprogramowany , że rozbija poczucie własnej wartości dziecka. Wiele dzieci uważa się za gorsze i oczywiście nic nie warte. Powodem takiego myślenia mogą być trudności w nauce.

Najczęściej występujące trudności to:

1. Dziecko powoli uczące się. Próbuje pracować , ale nic nie wychodzi mu dobrze. Obserwuje go cała klasa , doznaje niepowodzeń wobec wszystkich. Często jego dziecięcy entuzjazm gaśnie.
2. Dziecko nie potrafiące się wypowiedzieć. Mimo wiadomości i inteligencji dziecko nie potrafi wyrazić swoich myśli. Nigdy nic nie mówi chyba , że zostanie do tego zmuszone. Milczenie jest obroną przed światem.
3. Dziecko mało pracowite. Często jest niezdyscyplinowane , łatwo rozprasza swoją uwagę , często czuje się znudzone. Takie dziecko wykonuje swoją pracę jak najszybciej unikając zbędnego wysiłku. Nie chce odrabiać prac domowych. Po sprawdzianach docierają do niego tylko uwagi , brak wskazówek o jego uzdolnieniach. Rodzice i nauczyciele są wyraźnie niezadowoleni , dlatego dziecko dochodzi do wniosku, że jest głupie.
4. Dziecko będące pod wpływem swojego środowiska. Najczęściej w domu nie ma swojego miejsca, w którym mogłoby czytać lub uczyć się , nikt się nim nie interesuje. Dlatego dziecko z góry wie , że nie będzie mu w szkole dobrze. Taka myśl wpływa na jego osobistą ocenę.
5. Dziecko wolniej rozwijające się. Towarzyszy mu to od urodzenia. Częsty wpływ na jego rozwój mają różnego rodzaju dysfunkcje. Dziecko zdaje sobie z tego sprawę , traci zainteresowanie nauką i motywację.

Nauczyciel może wzmocnić w dziecku poczucie własnej wartości poprzez okazywanie zainteresowania każdemu uczniowi, prowadzenie rozmów na tematy osobiste podnoszone przez dzieci, uważne słuchanie dziecka, opracowanie z uczniami metod postępowania w sytuacjach konfliktowych. A także witanie się z uczniami tak, żeby było widać, że ich lubi, zwracanie się do uczniów po imieniu, ciągłe poznawanie mocnych stron ucznia, nie stawianie ultimatum, nie osądzanie, zachęcanie uczniów do wypowiadania własnych opinii, pomoc w realizacji celów, dzielenie się z rodzicami pozytywnymi uwagami o ich dzieciach.

Nauczmy dziecko dobroci nie tylko w stosunku do innych , ale także w stosunku do samego siebie. Gdy nie mamy klucza do poczucia własnej wartości mogą pojawić się nienawiść , alkoholizm , przemoc i zaburzenia społeczne a nawet choroby umysłowe. Tak więc warto kształtować w dziecku poczucie własnej wartości choćby dlatego, by było ono szczęśliwe.

Bibliografia:
J. Dobson – „ Jak budować poczucie własnej wartości w swoim dziecku ” - Lublin 1998

Małgorzata Rocka